HÛD SURESİ 26. AYET ÇERÇEVESİNDE BİR İ‘RÂB TARTIŞMASI ve VANÎ MEHMED EFENDİ’NİN MUHÂKEMESİ
Öz
Ebu’s-Suûd Efendi’den (ö. 982/1574)
hemen sonra yaşamış olan Vanî Mehmed Efendi (ö. 1096/1685) dönemin önde gelen
vaiz ve müfessirlerinden biridir. Arâisu’l-Kur’an adlı tefsiri yanında
çeşitli eserler ve kısa risaleler kaleme almıştır. Bu risalelerden birisi Ebu’s-Suûd
Efendi’nin İrşadu’l-ʻakli’s-selîm ilâ mezâya’l-Kur’ani’l-Kerîm adlı
tefsirinde Hûd Suresi’nin 26 ayet çerçevesinde dile getirdiği açıklamalara
yöneltilen eleştirilerle ilgili reddiyeleri ve Vanî Mehmed Efendi’nin iki
konuda yaptığı muhâkemât türünden sayılabilecek değerlendirmelerini
kapsamaktadır. Bu çalışmada hem dönemin bazı âlimlerinin söz konusu
eleştirileri, hem bu çerçevede görüş serdeden müelliflerin reddiyeleri, hem de
bu itirazların hakemliğini yapan Vanî Mehmed Efendi’nin belli bir
sistem dâhilinde ele
alıp incelediği konulara yaklaşımı incelenmekte ve aynı zamanda mevcut risalenin
orijinal metni okuyucunun istifadesine sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alper, Ömer Mahir, “İbn Sînâ”, DİA, XX, 339. Arslan, Ahmet “Kemal Paşa-Zâde’nin ‘Hâşiye ‘ala Tahafut al-Falasifa’si”, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, sy. 10, 1972. Aydın, Mehmet, “Hıristiyanlığa Karşı Yazılmış Türkçe Reddiyeler”, Diyanet Dergisi, 1983, c. 19/1. Babanzade, Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetu’l-ârifîn esmau'l-muellifin ve âsâru'l-musannifin, (trc. Kilisli Rifat Bilge, tsh. İbnulemin Mahmûd Kemal İnal, Avni Aktuç), Ankara, Milli Eğitim Bakanlığı, 1955. Brockelmann, Carl, GAL, Leiden, E.J. Brill, 1943. Bulut, Ali, “Kur’ân’ın Metniyle İlgili İddialara Reddiye: Mukaddimetü Kitâbi’l-Mebâni Örneği”, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 20, 2008/1, s. 89. Çağıl, Necdet, “Kur’an Nazmında Müşahede Edilen Eşsiz Mantık Örgüsüne Dair Bir Örneklendirme: Bazı Kıyas Formlarının Kur’an’a Uygulanması”, Atatük Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014, S. 41, s. 3-45. Çağrıcı, Mustafa “İbn Teymiyye’nin Bakışıyla Gazzali-İbn Rüşd Tartışması”, İslâm Tetkikleri Dergisi, S. 9, 1995, s. 78. Ebû Hayyân, Muhammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân Endelüsî, Tefsiru’l-bahri’l-muhit, Beyrut, Dâru’l-Fikr, 1420. Ebu’s-Suûd Efendi, Muhammed b. Muhammed b. Muhyiddin İmad, İrşadu’l-akli’s-selim ila mezaya’l-Kur’ân-ı Kerim, Dâru İhyai’t-Turâsi’l-Arabî, Beyrut. Gökçe, Cüneyt “el-İnsâf”, DİA, XXII, 319. İbn Hişâm Ebû Muhammed Cemaleddin Abdullah b. Yusuf en-Nahvi, Mugni’l-lebib an kütübi’l-e’arib, Kuveyt, es-Silsiletu’t-turâsiyye, 2000. Kadı Beyzâvî, Ebû Saîd Nasırüddin Abdullah b. Ömer b. Muhammed, Envarü’t-tenzil ve esrarü’t-te’vil, Beyrut, Dâru ihyai’t-turâsi’l-Arabî. Kahveci, Niyazi, Şia ve Mutezile’nin Reddiye Literatürü Üzerine Çalışma, Dini Araştırmalar, C. 8, s. 23. Katib Çelebi, Hacı Halife Mustafa b. Abdullah, Keşfu’z-zunûn an esami'l-kutub ve'l-funûn, İstanbul, 1943. Kılıç, Hulûsi, “el-İnsâf”, DİA, XXII, 320. Kaya, Mesut, İslâm İlimler Tarihinde Muhâkemât Geleneği: Tefsir Hâşiyeleri Merkezli Bir Deneme, İslam Araştırmaları Dergisi, 2015 S. 33, ss. 1-37. Kılıç, Yasin, “Bir Hatip Ve Eğitimci Olarak Vanî Mehmed Efendi, Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri”, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish, Volume 10/3 Winter 2015. Konuk, Hamza, Vânî Mehmet Efendi’nin Münşeâtı, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri-2001. Köse, Saffet, “Hocazâde Muslihuddin Efendi”, DİA, XVIII, 208. Özer, Hasan, Molla Hüsrev’in er-Risâle fi’l-Velâ’ sı, Molla Gürânî’nin Reddiyesi ve Molla Hüsrev’in Cevabı, İslami Araştırmalar Dergisi, S. 24, 2010, s. 173. Pazarbaşı, Erdoğan, “Mehmed Efendi Vânî” DİA, XXVIII, 458. Parmaksızoğlu, İsmet, “Mehmed Efendi, Vânîzâde”, TA, XXIII, 407. Sarıoğlu, Hüseyin, “Tehâfütü Tehâfüti’l-felâsife”, DİA, XL, 315-316. Sîbeveyhî, Ebû Bişr Amr b. Osman b. Kanber el-Harisi, el-Kitâb, (thk. Abdüsselam Muhammed Harun) Kahire, el-Hey’etu’l-Mısriyyeti’l-Âmme li’l-Kitâb, 1977. Sinanoğlu, Mustafa, “Reddiye” DİA, XXXIV, 516-518. es-Suyûtî, Ebu’l-Fazl Celaleddin Abdurrahman b. Ebî Bekr, Hemu’l-hevâmi fî şerhi cem’i’l-cevâmî, (thk. Abdüsselam Muhammed Harun, Abdülâl Sâlim Mekrem) Kuveyt, Dâru’l-Buhûsi’l-İlmiyye, 1975. Vânî Mehmet Efendi, Risâle fî kavlihî Teâlâ “ellâ ta’budû illallah” Süleymâniye Yazma Eserler Kütüphanesi, Reşid Efendi Kataloğu, no: 244, v. 157a-160b. ez-Zemahşeri, Ebu’l-Kasım Carullah Mahmûd b. Ömer b. Muhammed, el-Keşşaf an hakaikı gavamizi’t-tenzil ve uyuni’l-ekavil fî vücuhi’t-te’vil, Beyrut, Dâru’l-Kutubi’l-Arabî, 1407.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
20 Haziran 2018
Gönderilme Tarihi
2 Mayıs 2018
Kabul Tarihi
20 Haziran 2018
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2018 Cilt: 2 Sayı: 1