Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler

Mehmet Uçar; Bilge Konal; Rezzan Gündoğdu

doi:10.38122/ased.1252350

TR EN

Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler

Öz

Bu araştırmanın temel amacı; Covid-19 Pandemi sürecinde beliren yetişkinlik dönemindeki bireylerin algıladıkları stres ile ölüm kaygıları arasındaki betimsel ve yordayıcı ilişkilerin incelenmesi ile stres ve ölüm kaygıları düzeylerinin gruplar arası farklılık gösterip göstermediğinin araştırılmasıdır. Çalışma grubu 250 kadın ve 86 erkek olmak üzere toplam 336 üniversite öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırmada Algılanan Stres ölçeği, Abdel-Khalek Ölüm Anksiyetesi Ölçeği, araştırmacılar tarafından oluşturulan Pandemi sürecinde hangi duyguların yaşandığı, virüsle ilgili inançlara ilişkin sorular ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Algılanan stres ve alt boyutlarının, ölüm kaygısı ve alt boyutlarını yordayıp yordamadığını belirlemek için çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Bunun yanı sıra gruplar arası fark olup olmadığını bulmak için t-testi ve tek yönlü ANOVA analizi yapılmıştır. Algılanan stresin pandemi sırasında yaşanan duygu ve virüse ilişkin düşünceler üzerinden ölüm kaygısını yordayıp yordamadığını belirlemek için aracılık modeli oluşturulup model test edilmiştir. Kadınlar ve erkeklerin ölüm korkusu, algılanan stres, ölüm korkusunun alt boyutları ve algılanan stresin alt boyutları puan ortalamaları arasında fark olup olmadığını belirlemek için ise t-testi yapılmıştır. Yapılan t-testi sonuçlarına göre kadınlar ve erkekler arasında anlamlı fark bulunmuştur. Bulgular, kadınların ortalamalarının, erkeklerden daha yüksek olduğunu göstermektedir. Tek yönlü varyans analizi sonuçlarına göre ölüm kaygısı ve stres puan ortalamaları arasında yaş, ailenin gelir durumu, virüs hakkındaki inançlar, Pandemi sürecinde yaşanan duygular bakımından anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Tek yönlü varyans analizi sonuçlarına göre yaşanan yer bakımından gruplar arasında anlamlı bir farklılık bulgulanmamıştır. Algılanan stresin virüs hakkındaki düşünce ve yaşanan duygu üzerinden ölüm kaygısını yordayıp yordamadığını belirlemek için yapılan aracılık analizi sonuçlarına göre algılanan stresin, virüs hakkındaki düşünce ve en çok yaşanan duygu üzerinden ölüm kaygısını yordamadığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Relationships Between Perceived Stress and Death Anxiety During The Covid- 19 Pandemic Period

Abstract

The main purpose of this research is; To examine the descriptive and predictive relationships between the perceived stress of individuals in emerged adulthood and death anxieties during the Covid-19 Pandemic process and to investigate whether the levels of stress and death anxiety differ between groups. The study group consists of 336 university students, 250 women and 86 men. In the study, the Perceived Stress Scale, the Abdel-Khalek Death Anxiety Scale, the questions about what emotion they experienced during the pandemic process, their beliefs about the virus and a personal information form were used. Multiple regression analysis was performed to determine whether perceived stress and its sub-dimensions predicted death anxiety and its sub-dimensions. To find out if there is a difference between the groups, t test and one-way anova analysis were performed. A mediation model was created and tested to determine whether perceived stress predicts death anxiety through emotions and thoughts about the virus during the pandemic. A t-test was used to determine whether there was a difference between the mean scores of women and men in fear of death, perceived stress, sub-dimensions of fear of death, and sub-dimensions of perceived stress. According to the t test results, a significant difference was found between men and women. Women's averages were higher than men's. As a result of one-way analysis of variance, significant differences were found between death anxiety and stress mean scores in terms of age, family income, beliefs about the virus, and emotions experienced during the pandemic process. According to the results of one-way analysis of variance, there was no significant difference between the groups in terms of place of residence. According to the results of the mediation analysis performed to determine whether perceived stress predicts death anxiety through thoughts and feelings about the virus, it was found that perceived stress did not predict death anxiety through thoughts about the virus and the most experienced emotion.

Keywords

Kaynakça

Abdel-Khalek A.M. (2004). The Arabic scale of death anxiety (ASDA): its development, validation and results in three Arab countries, Death Stud. 374 (28), 435-457.https://doi.org/10.1080/07481180490437572
Akan, H., Gurol, I., Ozdatlı, S., Yilmaz, G., Vitrinel, A.,& Hayran, O. (2010). Knowledge and attitudes of university students toward pandemic infl uenza: A cross-sectional study from Turkey. BMC Public Health, 10, 413-420. https://doi.org/10.1186/1471-2458-10-413
Aktürk, D., & Şahin, M. (2014). Ölümle çok karşılaşan servislerde çalışan hemşirelerle meslekleri gereği ölümle karşılaşmayan kişilerde ölüm kaygısı, sürekli kaygı ve umutsuzluk düzeylerinin karşılaştırılması. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(7), 9-23. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/47889/605254
Aydoğan, A. S., Gülseren, Ş., Sarıkaya, Ö. Ö., & Özen Ç. (2015). Reliability and validity of the Turkish version of Abdel-Khalek’s death anxiety scale among college students. Nöro Psikiyatri Arşivi, 52(4), 371. DOI: 10.5152/npa.2015.8820
Baltaş, A.,& Baltaş, Z. (2002). Stres ve başa çıkma yolları. İstanbul: Remzi Kitapevi
Bauman, Z. (2002). Ölüm ve ölümsüzlük ve diğer yaşam stratejileri, Çev. Nurgül Demirdöven, Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
Bond, C.W. (1997) Religiosity, age, gender and death anxiety. ww.dunamai.com/fddyq/fddyq.htm
Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Eğitimde Bilimsel araştırma yöntemleri.Ankara. Pegem Yayınları

Cohen, S., Kamarck, T., & Mermelstein, R. (1983). A global measure of perceived stress. Journal of health and social behavior, 385-396.https://doi.org/10.2307/2136404
Cüceloğlu, D. (2000). İnsan insana. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Çırakoğlu, O. C. (2011). Domuz Gribi (H1N1) Salgınıyla İlişkili Algıların, Kaygı ve Kaçınma Düzeyi Değişkenleri Bağlamında İncelenmesi. Türk Psikoloji Dergisi, 26(67).
Çırakoğlu, O. C., Kökdemir, D., & Demirutku, K. (2003). Lay theories of causes of and cures for depression in a Turkish university sample. Social Behavior and Personality: an international journal, 31(8), 795-806. https://doi.org/10.2224/sbp.2003.31.8.795
Çölgeçen, Y., & Çölgeçen, H. (2020). Covid-19 Pandemisine Bağlı Yaşanan Kaygı Düzeylerinin Değerlendirilmesi: Türkiye Örneği. Electronic Turkish Studies, 15(4). https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44399
Deren S. (1999). Angst ve ölümlülük.Doğu Batı Dergisi, Felsefe Sanat Kültür Yayınları. 101–115.
Derin, S. (2019). Ölüm kaygısına ilişkin bir model testi: Denetim odağı, kaygı ve ölüm obsesyonunun rolü (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara. http://hdl.handle.net/11655/8063
Eskin, M., Harlak, H., Demirkıran, F.,& Dereboy, Ç. (2013). Algılanan stres ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: güvenirlik ve geçerlik analizi. In New/Yeni Symposium Journal (Vol. 51, No. 3, pp. 132-140). https://www.researchgate.net/publication/235946078
Fraenkel, R. J.,& Wallen, E. N. (1993). How to design and evaluate Research in Education. Illinois.ISBN-13: 978-0-07-809785-0.
Furer P.,& Walker, J. R. (2008).Death Anxiety: A Cognitive- Behavioral Approach, Journal of Cognitive Psychotherapy, 22(2), s.167-182.https://doi.org/10.1891/0889-8391.22.2.167
Geçtan, E. (1988). Psikanaliz ve sonrası. İstanbul: Metis Yayınları.
Göksu, Ö., & Kumcağız, H. (2020). Covid-19 salgınında bireylerde algılanan stres düzeyi ve kaygı düzeyleri. Electronic Turkish Studies,15(4).http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.44397
Greenberg, M. R., & Schneider, D. F. (1995). Gender differences in risk perception: Effects differ in stressed vs. non‐stressed environments. Risk Analysis, 15(4), 503-511. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.1995.tb00343.x
Gustafsod, P. E. (1998). Gender Differences in risk perception: Theoretical and methodological erspectives. Risk Analysis, 18(6), 805-811. DOI: 10.1023/b:rian.0000005926.03250.c0
Handler, E.(2008). Ölümü Ertelemek Mümkün Mü?,(Ed: Zeynep Özkan), İstanbul: Akis Yay.
Kandemir, F. (2020). Bazı demografik değişkenler bağlamında COVID-19 pandemi neslinin dindarlık ve ölüm kaygısı ilişkisi üzerine ampirik bir araştırma. Tokat İlmiyat Dergisi, 8(1), 99-129.https://doi.org/10.5281/zenodo.3876200
Karakuş, G., Öztürk, Z., & Tamam, L. (2012). Ölüm ve ölüm kaygısı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 21(1), 42-79.https://www.researchgate.net/publication/260419826
Karasar, N. (2004). Bilimsel araştırma yöntemi (On Üçüncü Baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Springer. DOI: 10.1007/978-1-4419-1005-9_215
Leung, G. M., Ho, L. M., Chan, S. K., Ho, S. Y., Bacon-Shone, J., Choy, R. Y.& Fielding, R., (2005). Longitudinal assessment of community psychobehavioral responses during and after the 2003 outbreak of severe acute respiratory syndrome in Hong Kong. Clinical Infectious Diseases, 40(12), 1713-1720. DOI: 10.1086/429923.
Maaravi, Y., & Heller, B. (2020). Not all worries were created equal: the case of COVID-19 anxiety. Public Health, 185, 243-245. DOI: 10.1016/j.puhe.2020.06.032
Öz, F. (2010). Sağlık alanında temel kavramlar. İstanbul: İmaj Yayınları.
Öztürk, O. (2004). Ruh sağlığı bozuklukları. Nobel Tıp Kitapevleri.
Raude, J.,& Setbon, M. (2009). Lay perception of the infl uenza threat. Euopean Journal of Epidemiology, 7, 339-342. DOI: 10.1007/s10654-009-9351-x
Savcı, M., & Aysan, F. (2014). Üniversite öğrencilerinde algılanan stres düzeyi ile stresle başa çıkma stratejileri arasındaki ilişki. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2014(3), 44-56.https://www.researchgate.net/publication/310801021
Sencer, M., & Irmak, Y. (1989). Sosyal bilimlerde yöntem. Beta Sürümü, İstanbul.
Tanhan, F.(2007). Ölüm kaygısıyla baş etme eğitiminin ölüm kaygısı ve psikolojik iyi olma düzeyine etkisi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Tolstikova, K., Fleming, S., & Chartier, B. (2005). Grief, complicated grief, and trauma: The role of the search for meaning, impaired self-reference, and death anxiety. Illness, Crisis & Loss, 13(4), 293-313.https://doi.org/10.1177/105413730501300402
Van der Bij, A. K., de Weerd, S., Cikot, R. J., Steegers, E. A., & Braspenning, J. C. (2003). Validation of the dutch short form of the state scale of the Spielberger State-Trait Anxiety Inventory: considerations for usage in screening outcomes. Public Health Genomics, 6(2), 84-87. DOI: 10.1159/000073003
Wong, L. P., Hung, C. C., Alias, H. & Lee, T. S. (2020). Anxiety symptoms and preventive measures during the COVID-19 outbreak in Taiwan, BMC Psychiatry, 20: 376. DOI: 10.1186/s12888-020-02786-8
Yalom, I. D. (2018). Varoluşçu psikoterapi (M. Demirci, Çev., Ed.). İstanbul: Pegasus Yayınevi.
Yerlikaya, E. E.,& İnanç, B. (2007). Algılanan stres ölçeğinin Türkçe çevirisinin psikometrik özellikleri. IX. Ulusal PDR Kongresi Özet Kitabı. (pp.276). İzmir, Turkey.
Zhang, L., Dong, L., Ming, L., Wei, M., Li, J., Hu, R., & Yang, J. (2020). Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) infection during late pregnancy: a report. BMC Pregnancy Childbirth ; 20(1): 394, 2020 Jul 08. ID: covidwho-635727

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Uçar
0000-0002-7202-3856
Türkiye

Bilge Konal
0000-0003-4128-5690
Türkiye

Rezzan Gündoğdu ^*
0000-0002-1220-9157
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2023

Gönderilme Tarihi

17 Şubat 2023

Kabul Tarihi

19 Haziran 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 7 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.38122/ased.1252350

IZ

https://izlik.org/JA39ZY75EP

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Uçar, M., Konal, B., & Gündoğdu, R. (2023). Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 1-32. https://doi.org/10.38122/ased.1252350

AMA

1.Uçar M, Konal B, Gündoğdu R. Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler. ASED. 2023;7(1):1-32. doi:10.38122/ased.1252350

Chicago

Uçar, Mehmet, Bilge Konal, ve Rezzan Gündoğdu. 2023. “Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler”. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7 (1): 1-32. https://doi.org/10.38122/ased.1252350.

EndNote

Uçar M, Konal B, Gündoğdu R (01 Haziran 2023) Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7 1 1–32.

IEEE

[1]M. Uçar, B. Konal, ve R. Gündoğdu, “Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler”, ASED, c. 7, sy 1, ss. 1–32, Haz. 2023, doi: 10.38122/ased.1252350.

ISNAD

Uçar, Mehmet - Konal, Bilge - Gündoğdu, Rezzan. “Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler”. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/1 (01 Haziran 2023): 1-32. https://doi.org/10.38122/ased.1252350.

JAMA

1.Uçar M, Konal B, Gündoğdu R. Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler. ASED. 2023;7:1–32.

MLA

Uçar, Mehmet, vd. “Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler”. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 7, sy 1, Haziran 2023, ss. 1-32, doi:10.38122/ased.1252350.

Vancouver

1.Mehmet Uçar, Bilge Konal, Rezzan Gündoğdu. Covit- 19 Pandemi Döneminde Algılanan Stres ve Ölüm Kaygısı Arasındaki İlişkiler. ASED. 01 Haziran 2023;7(1):1-32. doi:10.38122/ased.1252350

Cited By

Bazı Değişkenler Açısından Ölüm Kaygısının İncelenmesi

Mizanü'l-Hak: İslami İlimler Dergisi

https://doi.org/10.47502/mizan.1370955