VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi

Oğuzhan Yüksel

doi:10.38122/ased.792720

EN TR

Investigation of the Performance of Public Oral and Dental Health Centers in Turkey with DEA and Tobit Model

Abstract

Oral and dental health is one of the indicators of general health and quality of life. Oral and dental diseases are global public health problems and are one of the most common non-communicable diseases. The purpose of this research is to determine the efficiency levels of Oral and Dental Health Centers (ODHC) affiliated to the Ministry of Health in the period 2014-2018. As a method in the study, Data Envelopment Analysis (DEA) CCR method was used to measure the technical efficiency of ODHCs. In addition, Tobit analysis was performed to determine the factors affecting the efficiency. In Turkey, the universe of research has continued to operate continuously between 2014-2018, the number of units is 50 and more ODHCs affiliated to the Ministry of Health. The sample was not selected in the study, and the whole universe was reached. Number of units and total number of dentists as inputs; as output, number of patients examined, number of tooth extractions, number of conservative treatments, number of endodontic treatments were used. The 2014-2018 DEA efficiency scores were determined as an average of 0.750, 0.782, 0.759, 0.733, 0.716, respectively, by years. Efficiency scores obtained in DEA were taken as dependent variables and Tobit analysis was performed and the results were interpreted. In the 2018 DEA results, it is proposed to reduce the number of units from input variables by 21.81% and the total number of dentists by 24.17%. Among the output variables, it is seen that the number of endodontic treatments should be increased by 34.59%, the number of examined patients by 3.45% and the number of conservative treatments by 2.77%.

Keywords

VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi

Öz

Ağız ve diş sağlığı, genel sağlık ve yaşam kalitesinin göstergelerindendir. Ağız ve diş hastalıkları küresel halk sağlığı problemlerinden olup, en sık görülen bulaşıcı olmayan hastalıklardandır. Bu araştırmanın amacı, Sağlık Bakanlığı’na bağlı Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri (ADSM)’nin 2014-2018 dönemindeki etkinlik düzeylerini saptamaktır. Araştırmada yöntem olarak, ADSM’lerin teknik verimliliğini ölçmek için Veri Zarflama Analizi (VZA) CCR yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca etkinliğe etki eden faktörlerin tespit edilebilmesi için Tobit analizi yapılmıştır. Araştırmanın evrenini Türkiye’de, 2014-2018 yılları arasında faaliyetini aralıksız sürdürmüş, ünit sayısı 50 ve üzerinde olan Sağlık Bakanlığı’na bağlı ADSM’ler oluşturmaktadır. Araştırmada örneklem seçilmemiş, evrenin tamamına ulaşılmıştır. Girdi olarak ünit sayısı ve toplam diş hekimi sayısı; çıktı olarak ise muayene sayısı, diş çekimi sayısı, konservatif tedavi sayısı, endodontik tedavi sayısı değişkenleri kullanılmıştır. 2014-2018 VZA verimlilik skorları yıllara göre sırasıyla ortalama 0,750, 0,782, 0,759, 0,733, 0,716 olarak tespit edilmiştir. VZA’da elde edilen etkinlik skorları bağımlı değişken olarak alınarak Tobit analizi yapılmış ve sonuçlar yorumlanmıştır. 2018 yılına ait VZA sonuçlarında; girdi değişkenlerinden ünit sayısının %21,81 ve toplam diş hekimi sayısının %24,17 oranında azaltılması önerilmektedir. Çıktı değişkenlerinden endodontik tedavi sayısının %34,59, muayene edilen hasta sayısının %3,45 ve konservatif tedavi sayısının %2,77 oranında artırılması gerektiği görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ağırbaş, İ., Akbulut, Y. ve Önder, Ö. R. (2011). Atatürk dönemi sağlık politikası. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 12(48), 733–748.
Alaiad, A., Najadat, H., Al-Mnayyis, N., ve Khalil, A. (2018). Associative classification of the jordanian hospitals efficiency based on DEA. 2018 IEEE Conference on Big Data and Analytics, ICBDA 2018, 23–26.
Al-Shammari, M., (1999), A multi-criteria data envelopment analysis model for measuring the productive efficiency of hospitals, International Journal of Operations & Production Management, 19(9), 879–891.
Amemiya, T. (1984). Tobit models: A survey. Journal of Econometrics, 24(1–2), 3–61. https://doi.org/10.1016/0304-4076(84)90074-5.
Arslan, B. (2017). Ağız diş sağlığı hastanelerinin (ADSH) veri zarflama analizi (VZA) yöntemiyle teknik verimliliklerinin ölçülmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı Hastane ve Sağlık Kuruluşları Yönetimi Programı, İzmir.
Atasever, M. ve Örnek, M. (2018). Türki̇ye’de ağız ve di̇ş sağlığı hi̇zmetleri̇ ve çalışan sorunları anali̇zi̇. Sasam Enstitüsü Yayınları, 4(12).
Bayraktutan, Y., Arslan, İ. ve Bal, V. (2010). Sağlık bilgi sistemlerinin hastane performanslarına etkisinin veri zarflama ile incelemesi: Türkiye’deki göğüs hastalıkları hastanelerinde bir uygulama. Gaziantep Tıp Dergisi, 16(3), 13–18.
Beazoglou, T. J., Chen, L., Lazar, V. F., Brown, L. J., Ray, S. C., Heffley, D. R., … Bailit, H. L. (2012). Expanded function allied dental personnel and dental practice productivity and efficiency. Journal of Dental Education, 76(8), 1054–1060.

Bhat, R., Verma, B. B. ve Reuben, E. (1985). Envelopment analysis (DEA). Journal of Health Management, 3(2), 309–328.
Charalambous, C., Maniadakis, N., Polyzos, N., Fragoulakis, V. ve Theodorou, M. (2013). The efficiency of the public dental services (PDS) in Cyprus and selected determinants. BMC Health Services Research, 13(420), 1–9.
Charnes, A., Cooper, W., Lewin, A. Y. ve Seiford, L. M. (1996). Data envelopment analysis. USA: Kluwer Academic Publishers.
Charnes, A., Cooper, W. W. ve Rhodes, E. (1978). Measuring the efficiency of decision making units. XXI Simpósio Brasileiro de Recursos Hídricos, 2, 429–444.
Chen, L. ve Bao, W. (2014). A study of the production technology of the U.S. dental care ındustry- A non-parametric approach. 11th International Conference on Service Systems and Service Management, ICSSSM 2014-Proceeding, 1–6.
Cingi, S. ve Tarım, Ş. A. (2000), Türk banka sisteminde performans ölçümü Dea-Malmquist TFP endeksi uygulaması, Türkiye Bankalar Birliği Araştırma Tebliğleri Serisi, (1).
Deaton, A. ve Irish, M. (1984). Statistical models for zero expenditures in household budgets. Journal of Public Economics, 23(1–2), 59–80.
Ekici, Ö. (2013). Türkiye’de kamu ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin yeniden yapılandırılması: Sorunlar ve öneriler. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Farrell, M. J. (1957). The measurement of productivite efficiency. Journal of the Royal Statistical Society. Series A (General), 120(3), 253–290.
Greene, W. H. (2008). Economoetric analysis. New Jersey: Pearson Education, İnc.
Gülcü, A., Coşkun, A., Yeşilyurt, C., Esener, T. ve Coşkun, S. (2004). Cumhuriyet Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’nin veri zarflama analizi yöntemiyle göreceli etkinlik analizi. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 5(Sayı2), 87–104.
Gülsevin, G. ve Türkan, A. H. (2012). Afyonkarahisar hastanelerinin etkinliklerinin veri zarflama analizi ile değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12, 1–8.
Kıraç, Y. ve Kıraç, S. (2018). Veri zarflama analizi yaklaşımını kullanarak ağız ve diş sağlığı hastanelerinin (ADSH) verimlilik değerlendirmesi. Journal of International Management, Educational and Economics Perspectives, 6(2), 90–105.
Linna, M., Nordblad, A. ve Koivu, M. (2003). Technical and cost efficiency of oral health care provision in Finnish health centres. Social Science and Medicine, 56(2), 343–353.
Matranga, D., Bono, F., Casuccio, A., Firenze, A., Marsala, L., Giaimo, R., … Vitale, F. (2014). Evaluating the effect of organization and context on technical efficiency: a second-stage DEA analysis of Italian hospitals. Epidemiology Biostatistics and Public Health, 11(1), 1–11.
Mohanta, A. (2017). Oral health in 21 st century-an emerging challenge. EC Dental Science, 8, 12–14.
Özata, M. (2004). Sağlık bilişim sistemlerinin hastane etkinliğinin artırılmasında yeri ve önemi (Veri zarflama analizine dayalı bir uygulama). Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Özdemir, Y. (2011). Türkiye’deki Sağlık Bakanlığı’na bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin veri zarflama analizi ile göreceli teknik verimliliklerinin ölçülmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Kurumları Yönetimi Programı, Ankara.
Ramanathan, R. (2005). Operations assessment of hospitals in The Sultanate of Oman. International Journal of Operations and Production Management, 25(1), 39–54. Şahin, B. ve İlgün, G. (2018). Assessment of the efficiency of dental services in Turkey. Health Policy and Technology, 7(2), 173–181.
Şahin, İ. (2008). Sağlık bakanlığı genel hastaneleri ve sağlık bakanlığına devredilen SSK genel hastanelerinin teknik verimliliklerinin karşılaştırmalı analizi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 11(1).
Salamov, F. (2017). Azerbaycan kamu hastanelerinde verimlilik ve etkinlik analizi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Sakarya.
Samsudin, S., Applanaidu, S. D., Jaafar, A. S., Ali, J. ve Majid, R. (2014). Performance of public hospitals in Malaysia and its determinants : An analysis using data envelopment and Tobit model. PAK Publishing Group, Handbook on the Emerging Trends in Scientific Research, 807–815.
Tarım, A. (2001). Veri zarflama analizi/matematiksel programlama tabanlı göreli etkinlik ölçüm yaklaşımı (araştırma). Sayıştay Yayın İşleri Müdürlüğü, Ankara. TDB. (2019). Türk Dişhekimleri Birliği, Dişhekimlerinin çalışma şekilleri kurumlarda ve il/ilçelerde 2018 yılı dağılımı. Ankara.
Temür, Y. (2010). İllerin gelişmişlik derecelerine göre hastanelerin etkinlik analizi. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, XXIX(2), 1–22. Tütek, H. H., Gümüşoğlu, Ş. ve Özdemir, A. (2012). Sayısal yöntemler: Yönetsel yaklaşımlar. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
Uğurluoğlu, Ö. ve Çelik, Y. (2005). Sağlık sistemleri performans ölçümü, önemi ve dünya sağlık örgütü yaklaşımı. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 8(1), 3–29.
Wang, B. B., Ozcan, Y. A., Wan, T. T. H. ve Harrison, J. (1999). Trends in hospital efficiency among metropolitan markets. Journal of Medical Systems, 23(2), 83–97.
WHO. (1948). Constitution of The World Health Organization. New York.
Yeşilyurt, C. ve Alan, M. A. (2003). Fen li̇seleri̇ni̇n 2002 yılı göreceli etki̇nli̇ği̇ni̇n veri̇ zarflama analizi (VZA) yöntemi ile ölçülmesi. C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(2), 91–104.
Yiğit, V. (2016). Hastanelerde teknik verimlilik analizi: Kamu hastane birliklerinde bir uygulama. SDÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(2).
Yüksel, O. ve Yiğit, V. (2019). Ağız ve diş sağlığı hizmetlerinin iller bazında teknik verimlilik analizi. Journal of Academic Value Studies (JAVStudies), 5(3), 312–323.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Oğuzhan Yüksel ^*
0000-0003-0539-4136
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

9 Eylül 2020

Kabul Tarihi

25 Kasım 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 4 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.38122/ased.792720

IZ

https://izlik.org/JA93GW23EA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yüksel, O. (2020). VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 208-226. https://doi.org/10.38122/ased.792720

AMA

1.Yüksel O. VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi. ASED. 2020;4(2):208-226. doi:10.38122/ased.792720

Chicago

Yüksel, Oğuzhan. 2020. “VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi”. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4 (2): 208-26. https://doi.org/10.38122/ased.792720.

EndNote

Yüksel O (01 Aralık 2020) VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4 2 208–226.

IEEE

[1]O. Yüksel, “VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi”, ASED, c. 4, sy 2, ss. 208–226, Ara. 2020, doi: 10.38122/ased.792720.

ISNAD

Yüksel, Oğuzhan. “VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi”. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4/2 (01 Aralık 2020): 208-226. https://doi.org/10.38122/ased.792720.

JAMA

1.Yüksel O. VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi. ASED. 2020;4:208–226.

MLA

Yüksel, Oğuzhan. “VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi”. Aksaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, c. 4, sy 2, Aralık 2020, ss. 208-26, doi:10.38122/ased.792720.

Vancouver

1.Oğuzhan Yüksel. VZA ve Tobit Model ile Kamu Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri Performanslarının İncelenmesi. ASED. 01 Aralık 2020;4(2):208-26. doi:10.38122/ased.792720

Cited By

COVID-19’UN AKADEMİK TEŞVİK ETKİNLİĞİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: VERİ ZARFLAMA ANALİZİ İLE 2019 ve 2020 YILLARINA İLİŞKİN BİR KARŞILAŞTIRMA

Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.46849/guiibd.1003444