Türkiye’de Kadınlarda Bağımlılık Konulu Lisansüstü Çalışmalar Üzerine Bir İnceleme

Bağımlılık bireyin sosyal, psikolojik ve biyolojik yaşamını olumsuz etkileyen önemli bir sosyal sorundur. Kadınlarda bağımlılık ise “kadın” ve “bağımlı olmak” dezavantajlarının kesişim noktasında daha zorlu bir durumdur. Toplumsal yapıdaki olumsuzluklar ve yapısal eksiklikler nedeniyle kadınların bağımlılığı konusu birçok sosyal soruna oranla daha az araştırılan bir konudur. Bu amaca yönelik, Türkiye’de kadınlarda bağımlılık konusunda yapılan lisansüstü çalışmalar tespit edilmiş, farklı kriterlere dayandırılarak derlenmiştir. Sonrasında bu çalışmalar incelenerek konuyu hangi boyutlarıyla ele aldıkları anlaşılmaya çalışılmıştır. Doküman incelemesi tekniği ile araştırmada veriler, YÖK Yayın Dokümantasyon Daire Başkanlığı tarafından arşivlenen, konu bölümü kadınlarda bağımlılık olarak dizginlenen 31 lisansüstü tezden oluşmaktadır. Çalışmada kadınlarda herhangi bir bağımlılık türü ayırt edilmeksizin teknoloji bağımlılığından madde ya da alkol bağımlılığına ya da yeme ve egzersiz bağımlılığına kadar farklı bağımlılık türlerini içeren konusu itibariyle kadınları ele alan lisansüstü yayınlar incelenmiştir. Yapılan çalışmaların incelenmesi sonucunda özellikle 2021 yılından sonra kadınlarda bağımlılık konusu ile ilgili yapılan yüksek lisans tezlerinde artış olduğu, çalışmaların çoğunluğunun sağlık bilimleri alanında yapıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmaların büyük bir kısmında nicel araştırma deseni kullanılmış ve en çok kullanılan yöntemin ise tarama yöntemi olduğu belirlenmiştir. Kadınlarda bağımlılık konusunun en sık sosyal medya/teknoloji bağımlılığı şeklinde çalışıldığı bulgusu elde edilirken madde ya da alkol bağımlılığı gibi konulardaki eksikliğin yeni araştırmalarla giderilmesi gerektiği çalışma ile ulaşılan önemli sonuçlardandır.

Addiction is an important social problem that negatively affects the social, psychological and biological life of the individual. Addiction in women is a more difficult situation at the intersection of the disadvantages of “being a woman” and “being addicted”. Due to the negativities and structural deficiencies in the social structure, the subject of women’s addiction is a less researched subject compared to many social problems. For this purpose, postgraduate studies on addiction in women in Turkey were identified and compiled based on different criteria. Afterwards, these studies were examined and an attempt was made to understand the dimensions in which they addressed the subject. The data in the research, which was conducted with the document review technique, consists of 31 postgraduate theses archived by the YÖK Publication and Documentation Department, whose subject section was listed as addiction in women. In the study, postgraduate publications that addressed women in terms of their subject, including different types of addiction from technology addiction to substance or alcohol addiction or food and exercise addiction, were examined without distinguishing any type of addiction in women. As a result of the examination of the studies, it was concluded that there was an increase in the number of master's theses on addiction in women, especially after 2021, and that the majority of the studies were conducted in the field of health sciences. Quantitative research design was used in most of the studies, and it was determined that the most commonly used method was the screening method. While it was found that the subject of addiction in women was most frequently studied as social media/technology addiction, it is one of the important results reached by the study that the deficiency in subjects such as substance or alcohol addiction should be addressed with new research.