Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

GENETİK DETERMİNİZME DAİR KAVRAMSAL İNCELEME

Yıl 2021, Cilt: 2 Sayı: 3, 660 - 674, 30.09.2021
https://doi.org/10.52835/19maysbd.934782

Öz

İnsanoğlunun geleceği bilme arzusu, genetik bilgiye olan merakını artırmış ve bu alanda çalışmalar yapmasının önünü açmıştır. Genlerle ilgili her bilgi insanın derinliklerindeki gizeminin çözülmesine yardımcı olmuştur. Bu da bireylerin kişisel özelliklerinin temelinde genlerin olduğunu savunan fikirlerin yaygınlaşmasında etkili olmuştur. Genler bu noktada günlük söylem haline gelmiş ve sağlık, teknoloji gibi hayatın her alanında önemli bir yer edinmiştir. Genler üzerinde deterministik bakış açısı, bireylerin hayatında kendi bedenlerine farklı bakış açısıyla bakabilmesinin yolunu açmıştır. Aynı zamanda genetik hastalıkların çözüme kavuşmasında faydalı olurken, bir yandan da gen manipülasyonu gibi olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. Bu çalışmanın amacı, günümüz insanının birçok faktörden ziyade genlerine bağımlı olması sonucu ortaya çıkan, genlere kutsal bir özellik atfetmesi düşüncesine dayanan genetik determinizm kavramını incelemektir. Teorik nitelikli bu çalışmada, genetik determinizmin tanımı yapılmış olup, genetik determinizmin tarihsel gelişimi, türleri, açıklamaları ve bu kavrama ilişkin eleştirilere yer verilmiştir. Tüm bu bilgiler literatür bilgileriyle desteklenmiştir.
Genlere aşırı anlam atfeden bakış açısı olan genetik determinizm, hayatın her anını kuşatmaktadır. Bireyler bu bakış açısıyla sahip oldukları özellikleri değiştirecekleri yönünde fikirler taşıyabilmektedirler. Örneğin bireyler daha güzel, daha zeki olma gibi birçok üstün özelliğe sahip olma kaygısı taşımaktadır. Bu kaygıyla gen pazarına boyun eğmekte, dolayısıyla gen manipülasyonu gibi birçok olumsuz durumlarla karşılaşmaktadırlar. Determinist bakış açısıyla gündeme gelen doğum öncesi testler, cinsiyet seçimi, gelecekte bebeklerin tasarlanması gibi konular da çeşitli etik tartışmalara sebebiyet vermektedir.

Kaynakça

  • Aivelo, T. ve Uıtto, A. (2015). Genetic determinism in the finnish upper secondary school biology textbooks. Nordına, 11(2), 139-152. doi: 10.5617/nordina.2042
  • Allen, G. E. (1997). The social and economic origins of genetic determinism: a case history of the American eugenics movement 1900–1940 and its lessons for today. Genetica, 99(2-3), 77-88.
  • Baylis, F. ve Robert, J. (2004). The inevitability of genetic enhancement technologies. Bioethics, 18, 1-26. doi: 10.1111/j.1467-8519.2004.00376.
  • Canavan, G. (2013). Life without hope? huntington's disease and genetic futurity. English Faculty Research Publication, 1-31.
  • Carroll, J., Johnson, A.J., Salmon, C., Christiansen, K.J., Clasen, M. ve Jonsson, E. (2017). A cross-disciplinary survey of beliefs about human nature, culture, and science. Esic, 1-31.
  • Cebesoy, U. B. ve Karişan, D. (2019). Genetik ve genetik uygulamalarına yönelik tutum ve anlayış ölçeği: türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Başkent University Journal of Education, 6(2), 282-292.
  • Cebesoy, U. B. ve Öztekin, C. (2018). Genetics literacy: Insights from science teachers’ knowledge, attitude, and teaching perceptions. International Journal of Science and Mathematics Education, 16, 1247-1268.
  • Dahm, R. (2005). Friedrich Miescher and the discovery of DNA. Developmental Biology, 278(2), 274–288. doi:10.1016/j.ydbio.2004.11.028
  • Dawis, D. D. (2010). Genetic dilemnas: reproductive technology, parental choices, and children’s futures (2. bs.). America: Oxford University Press.
  • Dawkins, R. (2007). Gen bencildir. Asuman Ü. Müftüoğlu (Çev). Ankara: Tübitak.
  • De Melo-Martín, I. (2003). Biological explanations and social responsibility. Studies in History and Philosophy of Science, 34(2), 345–358. doi:10.1016/s1369-8486(02)00070-5.
  • De Melo-Martin, I. (2005). Firing up the nature/nurture controversy: bioethics and genetic determinism. Journal of Medical Ethics, 31(9), 526–530. doi: 10.1136/jme.2004.008417.
  • Ellison, T. H. G. ve Wet, D.T. (2018). Biological determinism. The International Encyclopedia of Biological Anthropology, 1-5. doi: 10.1002/9781118584538.ieba0056.
  • Esposite, M. (2017). Expectation and futurity: the remarkable success of genetic determinism. Studies in History and Philosophy of Science, 62, 1-9.
  • Gericke, N., Carver, R., Castéra, J., Evangelista, N. A. M., Marre, C. C. ve El-Hani, C. N. (2017). Exploring relationships among belief in genetic determinism. Genetics Knowledge, and Social Factors, Science & Education, 26(10), 1223-1259.
  • Gildersleeve, M. ve Crowden, A. (2019). Genetic determinism and place. Nova Prisutnost, XVII(1), 162. doi:10.31192/np.17.1.9
  • Keller, J. (2005). In genes we trust: the biological component of psychological essentialism and its relationship to mechanisms of motivated social cognition. Journal of Personality and Social Psychology, 88(4), 686–702.
  • Kiraz, K. (2019). Kendini belirleme teorisi ve motivasyon. Erişim adresi: https://www.verywellmind.com/what-is-self-determination-theory-2795387
  • Lewontin, R. C. (1980). Sociobiology: another biological determinism. International Journal of Health Services, 10(3), 347–363. doi:10.2190/7826-dpxc-ka90-3mpr
  • Meaney, M. J. (2006). Nature, nurture, and the disunity of knowledge. Annals of the New York Academy of Sciences, 935(1), 50–61. doi:10.1111/j.1749-6632.2001.tb03470.x
  • Miller, G. (1992). Lorenzo’nun yağı (lorenzo’s oil). Kennedy Miller Mitchell (Yap.), Universal Stüdyoları (Dağ.), ABD.
  • Miller, H. (1998). DNA blueprints, personhood, and genetic privacy”, Health Matrix-The Journal of Law-Medicine, 8(2), 179-221.
  • Muskavitch, A. M. (2014). Genetic determinism in the post-genomic age. Integritas, 1-21. doi: 10.6017/integritas.v3i1p1
  • Nelkin, D. ve Lindee, M. S. (2010). The DNA mystique: the gene as a cultural icon. University of Michigan Press.
  • Newson, A. (2004). The nature and significance of behavioural genetic information. Theoretical Medicine and Bioethics, 25(2), 89-111.
  • Nimrod, I. ve Heine, S. J. (2011). genetic essentialism: on the deceptive determinism of DNA. Psychological Bulletin, 137(5), 800–818. doi: 10.1037/a0021860
  • Ozansoy, M. (2014). Genetik determinism. Erişim Adresi: http://www.sdplatform.com/Dergi/754/Genetik-determinizm.aspx
  • Özaydın, A. (1993). Cebriyye. (İslam Ansiklopedisi), 7, 205-208. Erişim adresi: https://islamansiklopedisi.org.tr/cebriyye
  • Öztürk, E. (2007). Genetik determinizm, insan davranışları ve eğitim. Gazi Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi). Erişim adresi: https://tezarsivi.com/genetik-determinizm-insan-davranislari-ve-egitim
  • Peters, T. (2012). Playing God?: Genetic determinism and human freedom. Taylor &Francis Book. Erişim adresi: https://www.taylorfrancis.com/books/mono/10.4324/9781315024226/playing-god-ted-peters
  • Philpott, M. (1996). Not guilty by reason of genetic determinism. Avebury. 95-112.
  • Resnik, B.D. ve Vorhaus, B.D. (2006). Genetic modification and genetic determinism. Philosophy, Ethics, and Humanities in Medicine, 1-9.
  • Ridley, M. (2013). Genom: bir türün yirmi üç yıllık otobiyografisi. İstanbul: Boğaziçi Yayınevi
  • Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000). Self-Determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68.
  • Sankar, P. (2003). Genetic privacy. Annual Review of Medicine, 54(1), 393–407. doi: 10.1146/annurev.med.54.101601.152131
  • Sarraf, A. M. ve Meine, A. M. (2018). Modernity and cultural decline: a biobehavioral perspective. Springer.
  • Smith, G. P. (1994). Genetic determinism or genetic discrimination. Journal of Contemporary. Health Law and Policy, (11), 23.
  • Steven J. H., Benjamin Y. C. ve Anita S. (2019). Making sense of genetics: the problem of essentialism. Psychosocial Impacts of Genomic Information, 49(3), 19-26. doi: 10.1002/hast.1013
  • Tsui, L. C. ve Scherer, S. W. (2002). Application domains: the human genome project. Essentials of Genomics and Bioinformatics, 41–59. doi:10.1002/9783527612642.ch02
  • Ulutin, T. (2005). İnsan genom projesi”, moleküler hematoloji ve sitogenetik alt komitesi. Temel Moleküler Hematoloji Kursu, 70-72.
  • Yılmaz, N. (2020). Genetik yapımızın bizi koronavirüsten koruyacağı iddiası”, Erişim adresi: https://teyit.org/genetik-yapimizin-bizi-koronavirusten-koruyacagi-iddiasi
  • Zwart, H. (2015). Genetic determinism. Springerreference, 1-8.
  • Türkiye’de neden koronavirüs yok?. (ty). Erişim adresi: https://www.internethaber.com/turkiyede-neden-koronavirus-yok-doktorun-gen-iddiasi-bomba-foto-galerisi-2086601.htm?page=2
  • Genetik determinizm. (07.03.2021). Erişim adresi: https://www.psikolojisozlugu.com/genetic-determinism-genetik-belirlemecilik
  • Genetik determinizm. (13.12.2020). Erişim adresi: https://www.oxfordreference.com/search?q=genetic+determinism&searchBtn=Search&isQuickSearch=true
Toplam 45 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal Bilimlerin Tarihi
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

Sümeyye Güngör 0000-0002-6543-2467

Ramazan Erdem 0000-0001-6951-3814

Yayımlanma Tarihi 30 Eylül 2021
Gönderilme Tarihi 8 Mayıs 2021
Kabul Tarihi 23 Ağustos 2021
Yayımlandığı Sayı Yıl 2021 Cilt: 2 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA Güngör, S., & Erdem, R. (2021). GENETİK DETERMİNİZME DAİR KAVRAMSAL İNCELEME. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 2(3), 660-674. https://doi.org/10.52835/19maysbd.934782